1. Gừng – Vị thuốc quý trong y học cổ truyền
Gừng là một trong những loại gia vị quen thuộc trong gian bếp của người Việt, đồng thời cũng là vị thuốc không thể thiếu trong nhiều bài thuốc Đông y. Gừng có tên gọi khác là sinh khương, can khương, bào khương, khương bì… Tên khoa học là Zingiber officinale Rosc., thuộc họ Gừng (Zingiberaceae).
Theo y học cổ truyền, gừng có vị cay, tính ấm, quy vào 3 kinh Phế, Tỳ và Vị. Tác dụng chính bao gồm: phát tán phong hàn, ôn trung, chỉ ẩu, hóa đàm, chỉ khái, giải độc. Do đó, gừng được sử dụng trong điều trị nhiều chứng bệnh như cảm lạnh, nôn ói, ho có đờm, tiêu hóa kém, đau bụng do lạnh…
Gừng là vị thuốc được ghi nhận trong y học cổ truyền phương Đông từ hơn 2.000 năm trước tại các nền y học lớn như Trung Quốc, Ấn Độ và Việt Nam.
2. Thành phần và hoạt chất có trong gừng
Bộ phận dùng làm thuốc chủ yếu là thân rễ (thường gọi là củ gừng). Trong gừng chứa nhiều thành phần hoạt chất quý gồm tinh dầu, chất nhựa, tinh bột và nhóm chất cay như gingerol, shogaol, zingerone, cineol…
Các hoạt chất này góp phần giúp gừng có thể sử dụng để hỗ trợ điều trị cảm cúm, ho, viêm họng, rối loạn tiêu hóa, đau nhức xương khớp...
3. Các dạng bào chế gừng trong y học cổ truyền
Tùy theo mục đích sử dụng, gừng được bào chế dưới nhiều dạng khác nhau:
Gừng còn được dùng phối hợp trong các bài thuốc như: chế bán hạ để giải độc, tẩm sâm – đinh lăng giúp tăng tính ấm và dẫn thuốc vào phế vị.
4. Một số bài thuốc từ gừng thường dùng
- Sau sinh bị cảm lạnh, bụng đau, tay chân lạnh
Dùng sinh khương 8g, ngải diệp 12g, quế chi 12g, giấm ăn 15ml. Sắc uống ngày 1 thang.
- Tiêu chảy, kiết lị do hàn
Dùng can khương 8g, tán nhỏ, ăn với nước cháo nóng. Liều dùng 4 – 12g.
- Cảm mạo, phong hàn, nghẹt mũi, nôn mửa
Dùng gừng tươi 4 – 8g sắc uống. Có thể phối hợp với tía tô, hành trắng để tăng hiệu quả.
- Ho lâu ngày
Gừng sống giã nhuyễn, lấy 1 thìa nước cốt trộn cùng 1 thìa mật ong. Đun ấm lên, uống dần từng ngụm nhỏ.
- Đau lưng, vai gáy do lạnh
Dùng rượu gừng xoa bóp vùng đau hoặc rang gừng với muối hột, chườm nóng tại chỗ.
- Đau xương khớp mùa lạnh
Ngâm chân với nước gừng ấm hoặc gừng rang muối chườm tại vùng khớp đau.
- Cạo gió trị cảm lạnh
Gừng tươi giã nát, hòa với rượu trắng để xoa bóp và cạo gió khi bị cảm.
5. Lưu ý khi sử dụng gừng chữa bệnh
Kết luận
Gừng không chỉ là một loại gia vị làm tăng hương vị món ăn mà còn là một vị thuốc quý được y học cổ truyền ứng dụng trong nhiều bài thuốc chữa bệnh. Tuy nhiên, để sử dụng gừng an toàn và hiệu quả, cần được chẩn đoán và tư vấn bởi thầy thuốc chuyên môn, tránh tự ý sử dụng sẽ tiềm ẩn nhiều rủi ro sức khỏe.
